Bài 5. Số thập phân

I. Khái niệm số thập phân

Số thập phân là số được viết dưới dạng hỗn hợp của một số nguyên và một phân số thập phân. Phân số thập phân là phân số có mẫu số là lũy thừa của 10 (10, 100, 1000,...). Ví dụ: 3,5; -0,75; 1,234 là các số thập phân.

1. Cấu trúc của một số thập phân

Một số thập phân gồm hai phần chính:

• Phần nguyên: Là số nguyên nằm trước dấu phẩy.
• Phần thập phân: Là phần nằm sau dấu phẩy, bao gồm các chữ số và có giá trị nhỏ hơn 1.

Ví dụ: Trong số 3,5, phần nguyên là 3 và phần thập phân là 5.

2. Cách đọc và viết số thập phân

Cách đọc: Đọc phần nguyên trước, sau đó đọc “phẩy” và đọc phần thập phân. Ví dụ: 3,5 đọc là “ba phẩy năm”.

Cách viết: Viết phần nguyên, sau đó viết dấu phẩy, rồi viết phần thập phân. Ví dụ: Ba phẩy năm viết là 3,5.

II. So sánh số thập phân

Để so sánh hai số thập phân, ta thực hiện các bước sau:

1. So sánh phần nguyên: Nếu phần nguyên của số nào lớn hơn thì số đó lớn hơn.
2. Nếu phần nguyên bằng nhau: So sánh phần thập phân. Số thập phân nào có phần thập phân lớn hơn thì số đó lớn hơn.
3. Nếu cả phần nguyên và phần thập phân đều bằng nhau: Hai số thập phân đó bằng nhau.

Ví dụ: So sánh 3,5 và 3,7. Vì phần nguyên bằng nhau (đều là 3), ta so sánh phần thập phân. 7 > 5, vậy 3,7 > 3,5.

III. Các phép tính cơ bản với số thập phân

1. Phép cộng và phép trừ

Để cộng hoặc trừ hai số thập phân, ta thực hiện các bước sau:

1. Viết hai số thập phân sao cho các chữ số ở cùng một hàng thẳng hàng.
2. Thực hiện phép cộng hoặc trừ như với các số tự nhiên.
3. Viết dấu phẩy vào kết quả sao cho thẳng hàng với dấu phẩy của các số đã cho.

Ví dụ: 3,5 + 2,7 = 6,2

Ví dụ: 5,8 - 1,3 = 4,5

2. Phép nhân

Để nhân hai số thập phân, ta thực hiện các bước sau:

1. Bỏ dấu phẩy ở cả hai số thập phân và thực hiện phép nhân như với các số tự nhiên.
2. Đếm số chữ số ở phần thập phân của cả hai số thập phân.
3. Trong kết quả, đặt dấu phẩy sao cho có số chữ số ở phần thập phân bằng tổng số chữ số ở phần thập phân của hai số thập phân ban đầu.

Ví dụ: 2,5 x 1,2 = 3

3. Phép chia

Để chia hai số thập phân, ta thực hiện các bước sau:

1. Chuyển cả số bị chia và số chia thành số tự nhiên bằng cách nhân cả hai số với một lũy thừa của 10.
2. Thực hiện phép chia như với các số tự nhiên.

Ví dụ: 6,4 : 2 = 3,2

IV. Bài tập vận dụng

Bài 1: Điền vào chỗ trống:

• 3,5 = ... + 0,5
• 1,75 = 1 + ...

Bài 2: Sắp xếp các số thập phân sau theo thứ tự tăng dần: 2,5; 1,8; 3,1; 0,9

Bài 3: Tính:

• 4,2 + 3,8
• 7,5 - 2,3
• 1,5 x 2,4
• 8,4 : 3

Hy vọng bài học này đã giúp các em hiểu rõ hơn về số thập phân. Chúc các em học tập tốt!