Bài 28. Số thập phân

I. Khái niệm số thập phân

Số thập phân là cách biểu diễn các số hữu tỉ dưới dạng phân số thập phân. Một số thập phân bao gồm phần nguyên và phần thập phân, được phân cách bởi dấu phẩy (,) hoặc dấu chấm (.) tùy theo quy ước.

1. Phần nguyên

Phần nguyên của một số thập phân là số tự nhiên đứng trước dấu phẩy. Ví dụ, trong số 3,14, phần nguyên là 3.

2. Phần thập phân

Phần thập phân của một số thập phân là các chữ số đứng sau dấu phẩy. Ví dụ, trong số 3,14, phần thập phân là 14.

II. Cách đọc và viết số thập phân

1. Cách đọc

Để đọc một số thập phân, ta đọc phần nguyên trước, sau đó đọc “phẩy” và đọc phần thập phân như đọc một số tự nhiên. Ví dụ:

• 2,5 đọc là: Hai phẩy năm
• 10,07 đọc là: Mười phẩy không bảy
• 0,3 đọc là: Không phẩy ba

2. Cách viết

Để viết một số thập phân, ta viết phần nguyên, sau đó viết dấu phẩy và viết phần thập phân. Ví dụ:

• Ba phẩy năm viết là: 3,5
• Mười phẩy không bảy viết là: 10,07
• Không phẩy ba viết là: 0,3

III. So sánh số thập phân

Để so sánh hai số thập phân, ta làm như sau:

1. So sánh phần nguyên của hai số. Số nào có phần nguyên lớn hơn thì lớn hơn.
2. Nếu hai số có phần nguyên bằng nhau, ta so sánh phần thập phân. Số nào có phần thập phân lớn hơn thì lớn hơn.
3. Nếu hai số có phần nguyên và phần thập phân đều bằng nhau, thì hai số đó bằng nhau.

Ví dụ: So sánh 2,5 và 2,55. Vì phần nguyên của hai số bằng nhau (đều là 2), ta so sánh phần thập phân. 55 > 5, vậy 2,55 > 2,5.

IV. Các phép tính cơ bản với số thập phân

1. Phép cộng và phép trừ

Để cộng hoặc trừ hai số thập phân, ta đặt các số theo cột sao cho các hàng tương ứng (hàng đơn vị, hàng phần mười, hàng phần trăm,...) thẳng hàng, sau đó cộng hoặc trừ như cộng hoặc trừ các số tự nhiên.

Ví dụ: 3,5 + 2,7 = 6,2

Ví dụ: 5,8 - 1,3 = 4,5

2. Phép nhân

Để nhân hai số thập phân, ta nhân chúng như nhân hai số tự nhiên, sau đó đếm xem có bao nhiêu chữ số ở phần thập phân của cả hai số. Cuối cùng, ta đặt dấu phẩy vào tích sao cho có bấy nhiêu chữ số ở phần thập phân.

Ví dụ: 2,5 x 1,2 = 3,0

3. Phép chia

Để chia hai số thập phân, ta chuyển cả số bị chia và số chia thành số tự nhiên bằng cách nhân cả hai số với một lũy thừa của 10. Sau đó, ta thực hiện phép chia như chia hai số tự nhiên.

Ví dụ: 6,4 : 2 = 3,2

V. Bài tập vận dụng

1. Viết các số thập phân sau: Năm phẩy hai; Ba mươi lăm phẩy một phần năm; Không phẩy không không chín.

2. So sánh các số thập phân sau: 4,7 và 4,75; 1,23 và 1,2; 0,5 và 0,50.

3. Thực hiện các phép tính sau: 2,3 + 1,5; 6,8 - 3,2; 1,5 x 2,4; 8,4 : 3.

Hy vọng bài học Bài 28. Số thập phân này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về chủ đề này. Chúc các em học tập tốt!